Isidor Izaak Rabi to jedna z najważniejszych postaci fizyki XX wieku, choć w Polsce wciąż stosunkowo mało znana. Laureat Nagrody Nobla, współtwórca nowoczesnej fizyki atomowej i mentor całego pokolenia wybitnych uczonych, urodził się w Rymanowie – niewielkim galicyjskim miasteczku, które na trwałe zapisało się w historii nauki.
Rymanów – początek drogi
Rabi urodził się 29 lipca 1898 roku w Rymanowie, który wówczas należał do Austro-Węgier (Galicja). Miasto miało znaczną społeczność żydowską, aktywną intelektualnie i kulturowo. Rodzina Rabich była żydowską rodziną mieszczańską, żyjącą w realiach prowincjonalnego, wielokulturowego świata Europy Środkowo-Wschodniej.
Gdy Isidor był jeszcze dzieckiem, jego rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, wpisując się w wielką falę żydowskiej emigracji z Galicji i Imperium Rosyjskiego przełomu XIX i XX wieku. Rabi dorastał już w Nowym Jorku, ale jego biografia zawsze zaczyna się w Rymanowie — i jest to fakt podkreślany w źródłach naukowych.
Droga do nauki
Początkowo Rabi planował zostać chemikiem, jednak szybko odkrył, że jego prawdziwą pasją jest fizyka. Studiował na Cornell University, a następnie na Columbia University, gdzie związał się na stałe z jedną z najważniejszych uczelni świata.
Kluczowy moment w jego rozwoju nastąpił w latach 20., gdy wyjechał do Europy i zetknął się z twórcami mechaniki kwantowej — m.in. Nielsem Bohrem, Wolfgangiem Paulim i Wernerem Heisenbergiem. To tam ukształtowało się jego podejście do nauki: łączenie ścisłej teorii z pomysłowym eksperymentem.
Odkrycie, które zmieniło świat
Najważniejszym osiągnięciem Rabiego było opracowanie w latach 30. XX wieku metody rezonansu magnetycznego jąder atomowych (tzw. molecular beam magnetic resonance).
Na czym polegał przełom? Rabi wykazał, że:
– jądra atomowe zachowują się jak maleńkie magnesy,
-odpowiednim polu magnetycznym można je „pobudzić” falą radiową, a następnie precyzyjnie zmierzyć ich właściwości.
To odkrycie pozwoliło „zajrzeć” do wnętrza atomu z niespotykaną dokładnością. Za tę pracę Rabi otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1944 roku.
Dziedzictwo: od atomu do MRI
Znaczenie odkrycia Rabiego daleko wykracza poza fizykę teoretyczną:
stało się podstawą NMR (nuklearnego rezonansu magnetycznego),
a pośrednio doprowadziło do powstania rezonansu magnetycznego (MRI), który dziś jest jednym z najważniejszych narzędzi diagnostycznych w medycynie.
Można więc powiedzieć, że miliony ludzi zawdzięczają Rabiemu dokładną diagnostykę bez użycia promieniowania jonizującego.
Mentor i architekt amerykańskiej nauki
Rabi był nie tylko odkrywcą, ale też wybitnym nauczycielem i organizatorem nauki. Wychował lub inspirował wielu przyszłych noblistów, a po II wojnie światowej odegrał kluczową rolę w kształtowaniu amerykańskiej polityki naukowej.
Był współtwórcą:
amerykańskiego systemu grantów naukowych,
laboratoriów narodowych,
bliskiej współpracy między nauką a państwem (choć zawsze podkreślał niezależność badaczy).
Rymanów w historii światowej nauki
Choć Rabi opuścił Rymanów jako dziecko i nie utrzymywał z nim bezpośrednich kontaktów w dorosłym życiu, fakt jego urodzenia w tym mieście ma symboliczne znaczenie. Pokazuje, że nawet małe galicyjskie miasteczko mogło być punktem startu dla światowej klasy uczonego, dziedzictwo żydowskich społeczności Polski miało ogromny wpływ na rozwój globalnej nauki, historia Polski splata się z historią nowoczesności w sposób często niedoceniany.
Isidor Izaak Rabi to przykład uczonego, który wyrósł z peryferii Europy, by stać się jedną z centralnych postaci nauki XX wieku. Jego życie łączy Rymanów, Nowy Jork, Kopenhagę i świat atomów — a jego odkrycia do dziś pracują w laboratoriach i szpitalach na całym świecie.
