Willa Gozdawa należy do grupy historycznych pensjonatów powstałych w okresie rozkwitu Rymanowa-Zdroju – jednego z najważniejszych galicyjskich uzdrowisk przełomu XIX i XX wieku. Sam Rymanów-Zdrój zaczął rozwijać się dynamicznie po odkryciu w 1876 roku źródeł wód mineralnych przez lekarzy zaangażowanych przez właścicieli tutejszych dóbr, Annę i Stanisława Potockich. Wkrótce miejscowość przekształciła się w prężne uzdrowisko, do którego przybywali kuracjusze z całej monarchii austro-węgierskiej.
Powstanie zabudowy willowej w uzdrowisku
Na przełomie XIX i XX wieku w Rymanowie-Zdroju zaczęto budować charakterystyczne dla epoki drewniane i murowane wille kuracyjne, często w stylu szwajcarskim, secesyjnym lub eklektycznym. Pełniły one funkcję pensjonatów dla kuracjuszy korzystających z tutejszych wód mineralnych, kąpieli borowinowych i inhalacji.
W tej samej fali rozwoju powstała również willa Gozdawa – obiekt wpisujący się w uzdrowiskową architekturę miejscowości. Jej układ, proporcje oraz detal architektoniczny są typowe dla pensjonatów z epoki, które budowano tak, aby zapewnić gościom komfort oraz dobry dostęp do pijalni i zakładów zdrojowych.
Wille takie jak Gozdawa pełniły w Rymanowie-Zdroju kilka istotnych funkcji:
1. Baza noclegowa dla kuracjuszy
Obiekt przyjmował gości zarówno na krótkie pobyty, jak i dłuższe kuracje. W sezonie letnim uzdrowisko osiągało znaczne obłożenie, a pensjonaty stanowiły jego podstawową infrastrukturę.
2. Element reprezentacyjnej zabudowy zdrojowej
Historyczne pensjonaty budowano tak, aby podkreślić prestiż uzdrowiska. Willa Gozdawa – podobnie jak inne obiekty z tego okresu – harmonizowała z zielenią parkową i z rosnącą wokół zabudową sanatoryjną.
3. Część większej tkanki urbanistycznej
Położenie willi w sąsiedztwie głównych traktów spacerowych i obiektów zdrojowych wskazuje, że była elementem zaplanowanej zabudowy uzdrowiska, która rozwijała się według koncepcji ustalonej jeszcze w czasach Potockich.
Losy willi w XX wieku
Podobnie jak cały Rymanów-Zdrój, również zabudowa pensjonatowa przeszła trudny okres w czasie XX-wiecznych zawirowań. Podczas I wojny światowej uzdrowisko znalazło się w rejonie działań wojennych, co skutkowało zniszczeniami i przerwaniem działalności kuracyjnej. Po zakończeniu I wojny nastąpił czas odbudowy i ponownego rozkwitu. Pensjonaty, w tym Gozdawa, funkcjonowały jako miejsca wypoczynku dla gości z całej Polski.
II wojna światowa
Rymanów-Zdrój ucierpiał wskutek działań wojennych, a część willi została przeznaczona na potrzeby wojskowe lub ewakuacyjne. Braki w dokumentacji z tego okresu sprawiają, że losy poszczególnych pensjonatów – w tym Gozdawy – są trudne do pełnego odtworzenia.
Czasy powojenne
Po 1945 roku większość uzdrowisk w Polsce została upaństwowiona. Wille wykorzystywano jako domy wczasowe, sanatoryjne lub mieszkalne. Z czasem część obiektów ulegała stopniowej degradacji ze względu na ograniczone środki na remonty.
Znaczenie willi Gozdawa dzisiaj
Willa Gozdawa pozostaje elementem historycznej przestrzeni Rymanowa-Zdroju – materialnym świadectwem epoki, w której rozwijało się polskie lecznictwo uzdrowiskowe. Dziś jej stan techniczny pozostawia wiele do życzenia. Obiekt jest nieużytkowany i zabezpieczony częściowo prowizorycznym ogrodzeniem z metalowej siatki.
