Cmentarz wojenny nr 3 w Ożennej to jedno z wielu miejsc pamięci poświęconych żołnierzom poległym podczas I wojny światowej na terenie Galicji. Nekropolia znajduje się w miejscowości Ożenna w gminie Krempna, w województwie podkarpackim. Została zaprojektowana przez Dušana Jurkoviča, wybitnego słowackiego architekta i projektanta cmentarzy wojennych w Galicji Zachodniej. Cmentarz należy do I Okręgu Cmentarnego Nowy Żmigród, jednego z okręgów zarządzanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie.
Układ i architektura cmentarza
Cmentarz założono w bezpośrednim sąsiedztwie nieistniejącej już cerkwi pod wezwaniem św. Bazylego Wielkiego, tuż obok dawnego cmentarza parafialnego. Składa się on z dwóch kwater, które oddziela niski, kamienny murek.
- Kwatera północna przeznaczona jest dla żołnierzy armii austro-węgierskiej.
- Kwatera południowa – dla żołnierzy armii rosyjskiej.
Każda część posiada tzw. ścianę pomnikową, będącą połączeniem ogrodzenia z formą pomnika. Różnią się one detalami architektonicznymi, zwłaszcza kształtem krzyży kubicznych.
Na ścianie części austro-węgierskiej umieszczono inskrypcję w języku niemieckim:
DER TREUEN SOHNE DIE IHR LEBEN HINGEGEBEN HABEN
DENKT DAS VATERLAND DANKBAR UND STOLZ
Wiernych synów, którzy oddali swe życie, kryje z wdzięcznością i dumą ziemia ojczysta.
Na ścianie rosyjskiej widnieje natomiast napis:
DER GEFALLENEN FEINDEN WEIHTEN MITLEID UND MENSHLICHKEIT DIE LETZTE HEINSTATT
Poległym wrogom miejsce ostatniego spoczynku poświęcają współczucie i humanizm jako wzorowi żołnierze.
Pochowani
Na cmentarzu spoczywa 423 żołnierzy poległych w walkach toczonych w okolicach Ożennej w listopadzie i grudniu 1914 roku.
- W kwaterze austro-węgierskiej, w 23 mogiłach zbiorowych i 16 pojedynczych grobach, pochowano 67 żołnierzy z jednostek takich jak 27., 28. i 47. pułk piechoty (IR).
- W kwaterze rosyjskiej, w 13 mogiłach zbiorowych i 3 pojedynczych, spoczywa 356 żołnierzy rosyjskich.
Renowacja i współczesność
Przez wiele lat cmentarz znajdował się w złym stanie technicznym. Dopiero starania gminy Krempna doprowadziły do jego gruntownej odnowy. W latach 2003–2006 przeprowadzono generalny remont, w ramach którego odbudowano ściany pomnikowe i ustawiono nowe krzyże nagrobne.
23 września 2006 roku odbyło się uroczyste ponowne otwarcie cmentarza. W ceremonii uczestniczyli przedstawiciele władz lokalnych, delegacje z Austrii, Słowacji i Ukrainy, a także rodziny żołnierzy spoczywających na cmentarzu.
Miejsce pamięci i edukacji
Cmentarz wojenny nr 3 w Ożennej jest obecnie częścią Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej na terenie województwa podkarpackiego. Stanowi ważny punkt historyczny i turystyczny, przypominając o tragicznych wydarzeniach sprzed ponad stu lat oraz o wspólnym losie żołnierzy walczących po obu stronach frontu.
