Koniec pewnej epoki w profilaktyce raka szyjki macicy. Od 1 sierpnia 2026 roku w programie profilaktycznym finansowanym przez NFZ klasyczną cytologię zastąpił nowoczesny test HPV HR. Na Podkarpaciu badanie można wykonać już w 136 placówkach. Co ważne – nie trzeba mieć skierowania, a badanie jest bezpłatne.
To jeden z najstarszych programów profilaktycznych realizowanych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. Po 20 latach jego funkcjonowania przyszedł czas na istotną zmianę. Kobiety w wieku od 25 do 64 lat mogą korzystać z testu HPV HR, który pozwala wykryć obecność wirusa odpowiedzialnego za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy.
To nie jest „nowa cytologia”
Test HPV HR nie jest kolejną wersją tradycyjnej cytologii. Różnica jest zasadnicza.
Klasyczna cytologia wykrywa zmiany, które pojawiły się już w komórkach szyjki macicy. Test HPV HR wykrywa natomiast obecność wirusa wysokiego ryzyka, czyli czynnik, który może doprowadzić do rozwoju nowotworu.
Dzięki temu lekarze mogą znacznie wcześniej zidentyfikować kobiety wymagające dalszej obserwacji lub diagnostyki.
Badanie wykonuje się podobnie jak cytologię i trwa zaledwie kilka minut.
Jedno pobranie, a w razie potrzeby także cytologia
Ważną zaletą nowego rozwiązania jest to, że w przypadku dodatniego wyniku HPV HR nie trzeba ponownie pobierać materiału.
Z tej samej próbki automatycznie wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym (LBC). Pozwala to szybciej przejść do kolejnego etapu diagnostyki.
Jeżeli wynik HPV HR jest ujemny, kolejne badanie może być zalecone dopiero po kilku latach – zgodnie z zasadami programu i indywidualną sytuacją pacjentki.
Kto może wykonać test HPV HR?
Z bezpłatnego badania w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy mogą korzystać kobiety w wieku od 25 do 64 lat.
Nie jest potrzebne skierowanie. Wystarczy zgłosić się do placówki realizującej program albo umówić wizytę za pośrednictwem Centralnej e-Rejestracji.
W całej Polsce test HPV HR jest dostępny już w 1979 placówkach medycznych. Wśród nich znajduje się 1676 poradni ginekologiczno-położniczych oraz 303 gabinety położnych POZ.
Na Podkarpaciu badanie można wykonać w 136 miejscach.
Wykaz placówek realizujących program można sprawdzić w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć?”.
Jak wygląda dalsze postępowanie?
Wynik badania decyduje o kolejnych krokach.
Wynik HPV HR ujemny oznacza brak wykrycia wirusa wysokiego ryzyka. Kolejne badanie zostanie zalecone po 3 lub 5 latach, a w niektórych sytuacjach wcześniej.
Wynik HPV HR dodatni nie oznacza, że kobieta ma raka. Z tej samej próbki wykonywana jest cytologia płynna. Jeśli nie wykazuje ona nieprawidłowości, badanie może zostać powtórzone po 12 miesiącach.
Jeżeli cytologia wykaże nieprawidłowe zmiany komórkowe, ginekolog może skierować pacjentkę na dalszą diagnostykę, między innymi kolposkopię, a w razie potrzeby również pobranie wycinka do badania histopatologicznego.
Jak przygotować się do badania?
Przed pobraniem materiału warto pamiętać o kilku zasadach:
- kilka dni przed badaniem nie należy stosować leków dopochwowych,
- nie powinno się wykonywać badania podczas miesiączki ani w okresie plamienia lub krwawienia,
- przed pobraniem materiału nie należy wykonywać USG przezpochwowego,
- zaleca się powstrzymanie od współżycia przez 1–2 dni przed badaniem.
Coraz więcej kobiet korzysta z badań
Dane NFZ pokazują, że zainteresowanie programem profilaktyki raka szyjki macicy rośnie.
W pierwszym półroczu 2026 roku w całej Polsce z programu skorzystało 450 509 kobiet. Aż 412 419 z nich wykonało nowoczesny test molekularny HPV, podczas gdy tradycyjną cytologię wykonało 38 090 kobiet.
Dla porównania – w całym 2024 roku z programu skorzystało 380 922 kobiet, czyli 11,35 proc. uprawnionych. W pierwszym półroczu 2026 roku było to już 14,65 proc.
Także na Podkarpaciu widać wzrost zainteresowania badaniami.
– Poprzednie miesiące 2026 roku to zgłaszalność na poziomie 10–11 proc., a w lipcu tego roku 14,4 proc. Do ideału nadal trochę brakuje, ale zmiana jest zauważalna – mówi Rafał Śliż, rzecznik prasowy Podkarpackiego NFZ.
Jak wskazuje rzecznik, szczególnie wyraźnie widać różnicę po porównaniu lipca 2025 i lipca 2026 roku. W zdecydowanej większości regionów wzrosło zainteresowanie bezpłatnym testem HPV HR.
Tysiące dodatnich wyników. To nie oznacza raka
Skala wykonywanych badań pokazuje również, jak ważne jest wprowadzenie nowoczesnej diagnostyki.
Według danych na 15 lipca 2026 roku 724 462 kobiety w całej Polsce zapisały się na badanie oparte na teście HPV, a 639 627 badań zostało już ocenionych.
W 8,25 proc. wykonanych badań wykryto HPV HR. Oznacza to, że u 52 782 kobiet wykonano następnie cytologię na podłożu płynnym. U 54 proc. z nich potwierdzono nieprawidłowe zmiany komórkowe.
Warto jednak podkreślić: dodatni wynik HPV nie jest równoznaczny z rozpoznaniem raka. Oznacza obecność wirusa wysokiego ryzyka i konieczność odpowiedniego postępowania diagnostycznego.
Rak szyjki macicy może rozwijać się bez objawów
To właśnie dlatego profilaktyka ma tak ogromne znaczenie.
Rak szyjki macicy przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Kobieta może czuć się zupełnie zdrowo, podczas gdy w organizmie zachodzą zmiany wymagające kontroli.
Według przywoływanych przez NFZ danych w Polsce każdego roku z powodu raka szyjki macicy umiera ponad 1800 kobiet.
Regularne badania pozwalają wykryć zagrożenie zanim choroba rozwinie się do zaawansowanego stadium.
Kilka minut może mieć ogromne znaczenie
Nowy test HPV HR jest bezpłatny, nie wymaga skierowania i jest dostępny dla kobiet w wieku 25–64 lat.
Nie warto czekać na objawy. Warto skorzystać z programu profilaktycznego i sprawdzić swoje zdrowie.
W przypadku wielu kobiet będzie to tylko kilka minut poświęconych na badanie. W przypadku nieprawidłowego wyniku może to być natomiast pierwszy krok do szybkiej diagnostyki i skutecznego leczenia.
