26 czerwca, po wielu miesiącach prac archeologicznych, zabezpieczających i renowacyjnych, ruiny Zamku Sobień zostały ponownie udostępnione zwiedzającym. Inwestycja nie tylko poprawiła stan zachowania jednego z najcenniejszych średniowiecznych zabytków Bieszczadów, ale również znacząco podniosła komfort i bezpieczeństwo jego zwiedzania.
Uroczystość rozpoczęła się u podnóża ruin, a następnie na dziedzińcu zamkowym odbyło się symboliczne przecięcie wstęgi i oficjalne otwarcie obiektu.
Największe prace od ponad pół wieku
Prace prowadzone na Zamku Sobień były największym przedsięwzięciem archeologicznym prowadzonym na tym obiekcie od badań Tadeusza Żurowskiego realizowanych w latach 60. XX wieku.
W 2025 roku, z inicjatywy Nadleśnictwa Lesko, przeprowadzono szeroko zakrojone badania archeologiczne. Specjaliści wykonali liczne wykopy sondażowe, odgruzowali mury obwodowe oraz wnętrze zamkowej baszty. Dzięki temu udało się odsłonić fragmenty średniowiecznej warowni, które przez dziesięciolecia pozostawały ukryte pod warstwami gruzu i ziemi.
Równocześnie wykonano prace zabezpieczające, których celem było zahamowanie dalszej degradacji zabytku i zachowanie jego autentycznej substancji dla przyszłych pokoleń.
Nadleśnictwo Lesko odegrało kluczową rolę
Najważniejszą rolę w realizacji całego przedsięwzięcia odegrało Nadleśnictwo Lesko, zarządzające terenem, na którym znajduje się zamek i rezerwat przyrody „Góra Sobień”.
To właśnie dzięki staraniom Nadleśnictwa możliwe było przeprowadzenie kompleksowych badań archeologicznych oraz wykonanie szeregu prac zabezpieczających i infrastrukturalnych. Nie jest to zresztą pierwsza inwestycja realizowana przez leśników na tym terenie. Już w 2011 roku odnowiono urządzenia małej infrastruktury turystycznej prowadzącej do ruin zamku, finansując przedsięwzięcie ze środków własnych.
Przedstawiciele Nadleśnictwa podkreślają również, że wstęp do Rezerwatu Przyrody „Góra Sobień” oraz dojście do ruin pozostają całkowicie bezpłatne i nie planuje się wprowadzenia opłat za korzystanie z tego miejsca.
Bezpieczniejsze i wygodniejsze zwiedzanie
Efektem zakończonych prac jest nie tylko lepiej zabezpieczony zabytek, ale także znacznie wygodniejsze warunki dla odwiedzających.
Na terenie ruin powstał nowy drewniany ciąg komunikacyjny obejmujący schody oraz pomosty, które umożliwiają bezpieczne poruszanie się po obiekcie.
Przygotowano również odnowioną ścieżkę historyczno-edukacyjną „Sobień”, wyposażoną w nowe tablice informacyjne przybliżające historię zamku oraz rodu Kmitów.
Zmiany objęły także infrastrukturę towarzyszącą. Wyremontowano parkingi dla turystów, co poprawia dostępność jednej z najciekawszych atrakcji historycznych regionu.
Dzięki zakończonym pracom zwiedzający mogą dziś nie tylko zobaczyć więcej elementów średniowiecznej warowni niż przed rozpoczęciem badań, ale również bezpieczniej poznawać historię tego wyjątkowego miejsca.
Zamek Sobień – strażnik doliny Sanu
Ruiny Zamku Sobień znajdują się na stromym wzgórzu nad Sanem, w miejscowości Manasterzec w powiecie leskim. Warownię wzniesiono w drugiej połowie XIV wieku, a jej budowę przypisuje się królowi Kazimierzowi Wielkiemu.
Strategiczne położenie pozwalało kontrolować szlak biegnący doliną Sanu. W 1389 roku król Władysław Jagiełło przekazał zamek rodowi Kmitów, który uczynił z niego swoją rodową siedzibę.
Przez kolejne stulecia Sobień był świadkiem wielu ważnych wydarzeń historycznych. W 1417 roku gościł tu króla Władysława Jagiełłę wraz z królową Elżbietą Granowską. W drugiej połowie XV wieku zamek został zdobyty i zniszczony przez wojska króla Węgier Macieja Korwina. Kolejne zniszczenia nastąpiły na początku XVI wieku podczas następnego najazdu węgierskiego. Po przeniesieniu siedziby Kmitów do Leska warownia stopniowo popadała w ruinę.
Mimo upływu stuleci zachowały się fragmenty murów obronnych, pozostałości budynków mieszkalnych oraz elementy dawnej wieży obronnej. Z ruin rozciąga się rozległa panorama doliny Sanu oraz okolic Leska, a przy dobrej pogodzie widoczne są także pasma Bieszczadów.
Rezerwat „Góra Sobień”
Ruiny zamku znajdują się na terenie rezerwatu przyrody „Góra Sobień”, utworzonego w 1970 roku. Rezerwat obejmuje powierzchnię ponad pięciu hektarów i chroni fragment lasu mieszanego z licznymi chronionymi gatunkami roślin oraz rzadką fauną kserotermiczną.
Jest to jeden z sześciu rezerwatów przyrody znajdujących się na terenie Nadleśnictwa Lesko. Miejsce łączy wyjątkowe walory historyczne z cennymi wartościami przyrodniczymi, stanowiąc jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych regionu.
Leśnicy apelują do odwiedzających o poszanowanie zarówno zabytku, jak i otaczającej go przyrody oraz pozostawianie po sobie porządku, aby Zamek Sobień i rezerwat mogły służyć kolejnym pokoleniom turystów.
Fot. Marcel Szpieg / Nadleśnictwo Lesko
