Kombinat Rolno-Przemysłowy (KRP) Igloopol był jednym z największych fenomenów gospodarczych PRL-u. Choć jego serce biło w Dębicy, ekspansja na teren Bieszczad w latach 70. i 80. XX wieku na zawsze zmieniła oblicze tego regionu, przekształcając „dzikie góry” w nowoczesne (jak na tamte czasy) zaplecze przemysłowo-rolne i turystyczne.
Powstanie i ekspansja na południe
Igloopol powstał w 1978 roku z przekształcenia Chłodni Dębica. Pod wodzą ambitnego i kontrowersyjnego dyrektora Edwarda Brzostowskiego, firma szybko przestała być tylko zakładem przetwórczym. Stała się państwem w państwie, posiadającym własne pola, fabryki, hotele, a nawet kluby sportowe.
W Bieszczady Igloopol wkroczył z impetem, przejmując upadające Państwowe Gospodarstwa Rolne (PGR) oraz zagospodarowując nieużytki. Celem była budowa pionowo zintegrowanego łańcucha dostaw: od hodowli bydła na bieszczadzkich połoninach, przez przetwórstwo, aż po handel.
Zakłady i produkcja w Bieszczadach
Działalność Igloopolu w Bieszczadach opierała się na potężnych gospodarstwach rolno-hodowlanych. Główne ośrodki znajdowały się w:
- Smolniku nad Sanem: Gigantyczne fermy bydła opasowego i owiec.
- Wołosatem: Hodowla zachowawcza konia huculskiego oraz wielkie stada bydła.
- Tarnawie Niżnej i Wyżnej: Tereny te, zwane „Workiem Bieszczadzkim”, stały się poligonem doświadczalnym nowoczesnego rolnictwa górskiego.
Produkty wytwarzane w regionie:
- Wołowina i baranina: Bieszczady były „mięsnym zapleczem” dla zakładów przetwórczych w Dębicy.
- Nabiał: Produkcja mleka na skalę przemysłową.
- Drewno i tarcica: Wykorzystywane do budowy domków letniskowych i infrastruktury kombinatu.
- Woda mineralna: Rozlewnie wód, które trafiały do sklepów firmowych w całej Polsce.
Zatrudnienie i wpływ na demografię
Szacuje się, że w szczytowym okresie rozwoju (połowa lat 80.) w bieszczadzkich oddziałach Igloopolu pracowało od 2000 do 3000 osób. Kombinat był głównym pracodawcą w gminach Lutowiska i Czarna.
Dla pracowników budowano całe osiedla bloków z wielkiej płyty (np. w Smolniku czy Ustrzykach Dolnych), które do dziś odcinają się od górskiego krajobrazu. Igloopol oferował zarobki znacznie wyższe niż w innych sektorach, co przyciągało w Bieszczady ludzi z całej Polski.
Turystyka: Ośrodki wypoczynkowe
Igloopol stworzył w Bieszczadach potężną bazę noclegową, która służyła zarówno pracownikom, jak i dygnitarzom partyjnym.
- Hotel Skalny w Polańczyku: Jeden z najbardziej luksusowych obiektów tamtej ery, położony nad Jeziorem Solińskim.
- Ośrodek w Wołosatem: Hotel robotniczy oraz zaplecze dla turystyki jeździeckiej.
- Baza w Mucznem: Choć kojarzone głównie z Urzędem Rady Ministrów (tzw. państwo arłamowskie), Igloopol również zaznaczył tam swoją obecność gospodarczą.
Ciekawostki o bieszczadzkim Igloopolu
- Bieszczadzccy kowboje: Pracownicy zajmujący się wypasem bydła w Smolniku i Tarnawie byli nazywani „kowbojami”. Jeździli konno, pilnując tysięcy sztuk bydła na otwartych przestrzeniach, co przypominało amerykańskie prerie.
- Własne lotnisko: Igloopol korzystał z lądowisk w Bieszczadach (m.in. w okolicach Arłamowa/Mucznego), aby dyrekcja mogła szybko przemieszczać się helikopterami między Dębicą a górskimi placówkami.
- Betonowe Bieszczady: To właśnie Igloopol wprowadził na masową skalę betonowe płyty drogowe (tzw. „jumbo”), którymi wyłożono dziesiątki kilometrów dróg dojazdowych do odległych ferm, co do dziś ułatwia poruszanie się po „Worku Bieszczadzkim”.
- Autonomia: Edward Brzostowski miał tak silne wpływy, że Igloopol w Bieszczadach często ignorował zalecenia dyrekcji Bieszczadzkiego Parku Narodowego, co prowadziło do konfliktów na tle ochrony przyrody.
Upadek imperium
Po 1989 roku, w warunkach gospodarki rynkowej, gigant stał się niewydolny. KRP Igloopol postawiono w stan likwidacji w 1991 roku. Wiele bieszczadzkich gospodarstw upadło niemal z dnia na dzień, pozostawiając po sobie betonowe szkielety obór i bezrobotnych pracowników, co przyczyniło się do głębokiego kryzysu strukturalnego w regionie w latach 90.
